Digital Fitness Check

DaTNet bierze udział w konsultacjach publicznych prowadzonych w ramach oceny adekwatności przepisów Komisji Europejskiej dotyczących cyfryzacji, mających na celu zbadanie skumulowanego wpływu unijnych przepisów w tej dziedzinie.

Ocena adekwatności przepisów dotyczących cyfryzacji stanowi drugi etap planu Komisji Europejskiej mającego na celu uproszczenie unijnych przepisów dotyczących cyfryzacji po dostosowaniach wprowadzonych w ramach rozporządzenia zbiorczego dotyczącego sektora cyfrowego. Aby zapewnić, że unijne przepisy dotyczące cyfryzacji są skuteczne, proporcjonalne i dostosowane do przyszłych wyzwań, w ramach oceny adekwatności przepisów dotyczących cyfryzacji analizuje się wzajemne oddziaływanie poszczególnych przepisów, a także ich skumulowany wpływ na przedsiębiorstwa, ich skuteczność w zakresie konkurencyjności oraz wpływ na wartości i prawa podstawowe UE.

Sieć kompetencji w zakresie powiernictwa danych (DaTNet) postrzega się jako głos powstającej społeczności zajmującej się powiernictwem danych w Niemczech. Poprzez swój udział w procedurze aktu zbiorczego prawa cyfrowego oraz w ocenie adekwatności przepisów dotyczących cyfryzacji DaTNet wnosi do europejskiego procesu dyskusji perspektywy środowisk naukowych, gospodarczych i administracyjnych oraz społeczeństwa obywatelskiego. Według przedstawionej przez siebie opinii DaTNet kontynuuje swoją działalność na styku badań naukowych, polityki i praktyki oraz przyczynia się do dalszego promowania idei powiernictwa danych w kontekście europejskim. Na tej stronie znajduje się nasza opinia.

Można również pobrać w formacie PDF pełną opinię w ramach konsultacji publicznych w zakresie oceny adekwatności unijnych przepisów dotyczących cyfryzacji („Digital Fitness Check”).

Opinia w ramach konsultacji publicznych w zakresie oceny adekwatności unijnych przepisów dotyczących cyfryzacji („Digital Fitness Check”)

Sieć kompetencji w zakresie modeli powiernictwa danych DatNet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji Europejskiej mającą na celu zasięgnięcie opinii w ramach „Digital Fitness Check”. DatNet chętnie zajmuje stanowisko w odniesieniu do skutków aktu w sprawie zarządzania danymi (DGADer Data Governance Act (DGA) ist eine im Mai 2022 verabschiedete, seit dem 23. September 2023 EU-weit gültige EU-Verordnung, die neue Möglichkeiten für das...) oraz do propozycji przedstawionych w ramach rozporządzenia zbiorczego dotyczącego sektora cyfrowego.

Z punktu widzenia DatNet cel regulacyjny DGA pozostaje słuszny i ważny. Wspieranie tworzenia pośredników danych poprzez ustanowienie odpowiednich ram prawnych w celu ułatwienia wymiany danych (motyw 27 DGA) ma sens z punktu widzenia polityki prawnej. Fakt, że liczba wpisanych do rejestru UE dostawców usług pośrednictwa danych oraz organizacji altruizmu danych jest jak dotąd niewielka, nie stanowi przeszkody. Niska liczba zgłoszeń wynika m.in. z tego, że z powodu opóźnień w uchwaleniu ustaw wykonawczych w Niemczech i innych państwach członkowskich¹ zgłoszenie lub rejestracja nie były dotychczas możliwe².

W niniejszej opinii skupiamy się na następujących aspektach:

zastąpienie obowiązku zgłoszenia świadczenia usług pośrednictwa danych (art. 11 DGA) dobrowolną rejestracją
pojęcie usługi pośrednictwa danych
zniesienie obowiązku rozdzielenia organizacyjnego (art. 12 lit. a) DGA)
pozostałe warunki dotyczące usług pośrednictwa danych oraz organizacji altruizmu danych.

1. Zastąpienie obowiązku zgłoszenia świadczenia usług pośrednictwa danych dobrowolną rejestracją

Zgodnie z art. 11 DGA na dostawcach usług pośrednictwa danych spoczywa obowiązek zgłoszenia. Ponadto z art. 12 DGA wynikają dalsze wymogi. Z naszego doświadczenia wynika, że wymogi te spowodowały, iż dostawcy usług, chcąc uniknąć związanego z tym nakładu pracy, poprzez odpowiednie dostosowanie swojej oferty unikali objęcia zakresem przedmiotowym DGA. Odbywało się to np. poprzez nawiązywanie stosunków handlowych nie między nieokreśloną liczbą dostawców danych i użytkowników danych (lecz wyłącznie w ramach zamkniętej grupy) lub poprzez zaplanowanie usługi zgodnie z art. 2 ust. 11 lit. a) DGA. Obecny kształt obowiązku zgłoszenia w niewielkim stopniu przyczynia się zatem do osiągnięcia celu regulacyjnego, jakim jest usprawnienie wymiany danych poprzez stworzenie godnych zaufania pośredników danych. W związku z tym z zadowoleniem przyjmujemy propozycję Komisji Europejskiej, aby w art. 32e ust. 1 projektu aktu w sprawie danych zastąpić obowiązek zgłoszenia możliwością dobrowolnej rejestracji.

2. Pojęcie usługi pośrednictwa danych

Należy również przemyśleć definicję usług pośrednictwa danych, która określa zakres podmiotowy tej opcji rejestracji. Na podstawie celów regulacyjnych nie wynika jasno, dlaczego możliwość rejestracji i związane z nią przywileje, takie jak prawo do posługiwania się odpowiednim oznaczeniem oraz logo (art. 32a projektu aktu), mają być zarezerwowane wyłącznie dla dostawców usług, którzy zgodnie z art. 2 (38a) projektu aktu w sprawie danych nawiązują „stosunki handlowe o charakterze gospodarczym” („relationships of an economic character”) między dostawcami danych a użytkownikami danych. Ponadto definicja ta rodzi pytanie, dlaczego pojęcie usługi pośrednictwa danych zakłada, że w celu umożliwienia wspólnego korzystania z danych nawiązywane są relacje między dostawcami danych a użytkownikami danych i tym samym struktura tego trójstronnego stosunku prawdopodobnie nie byłaby rozumiana jako łańcuch umów zawierających uzgodnienia między dostawcami danych i dostawcą usługi pośrednictwa danych z jednej strony oraz między dostawcą usługi pośrednictwa danych i użytkownikami danych z drugiej strony. Wymóg ten, zgodnie z którym dostawca usługi pośrednictwa danych musi nawiązywać „stosunki handlowe o charakterze gospodarczym” między dostawcami danych a użytkownikami danych, ponadto nie zawsze wydaje się odpowiedni dla usług „służących do wykonywania praw osób, których dane dotyczą, w odniesieniu do danych osobowych. W ramach definiowania pojęć należy również przemyśleć pojęcie „wspólnego korzystania z danych” („data sharing”), które nie pasuje ani w kontekście wykonywania praw osób, których dane dotyczą, wynikających z przepisów o ochronie danych, ani – w niemieckiej wersji językowej – w przypadkach, gdy dane są wykorzystywane wyłącznie przez odbiorcę danych. O ile są one nadal wymagane w definicji usługi pośrednictwa danych, należy również uwzględnić definicje „wspólnego korzystania z danych” („data sharing”, art. 2 ust. 10 DGA) oraz „użytkownika danych” („data user”, art. 2 ust. 9 DGA) w znowelizowanym akcie w sprawie danych.

3. Zniesienie obowiązku rozdzielenia organizacyjnego (art. 12 lit. a) DGA)

Zgodnie z art. 32c projektu aktu w sprawie danych ma zostać zniesiony wymóg świadczenia usług pośrednictwa danych przez odrębną osobę prawną, jak to obecnie przewiduje art. 12 lit. a DGA. Jednak zgodnie z art. 32c lit. a) projektu aktu w sprawie danych nadal ma obowiązywać zasada, że wykorzystanie danych jest dozwolone wyłącznie w celach pośrednictwa. Wykorzystanie danych do własnych celów powinno zatem nadal być możliwe wyłącznie w przypadku organizacyjnego rozdzielenia przekazywania danych od ich wykorzystywania, co – biorąc pod uwagę cel regulacji, jakim jest wspieranie powstawania nowych ekosystemów opartych na danych i niezależnych od podmiotów posiadających znaczącą pozycję rynkową (motyw 27 DGA) – wydaje się zasadniczo właściwe.

W publicznej dyskusji na temat aktu zbiorczego prawa cyfrowego pojawiają się jednak głosy, że zamiast tego wystarczyłoby wprowadzenie rozdzielenia funkcjonalnego („chińskie mury”). Ta interpretacja nie wydaje nam się przekonująca, ponieważ w przeciwnym razie zbędny byłby przepis zawarty w art. 32c lit. d) pkt (iii) projektu aktu w sprawie danych, który – jako wyjątek od obowiązku określonego w lit. a) – wyraźnie przewiduje rozdzielenie funkcjonalne wyłącznie w odniesieniu do usług o wartości dodanej. Gdyby przepis zawarty w art. 32c lit. a projektu aktu w sprawie danych można było spełnić już przez rozdzielenie funkcjonalne, regulacja zawarta w lit. d nie byłaby konieczna. W związku z tym pożądane byłoby wyjaśnienie tej kwestii przez ustawodawcę.

4. Pozostałe warunki dotyczące usług pośrednictwa danych oraz organizacji altruizmu danych

Propozycje Komisji Europejskiej dotyczące praktycznego ukształtowania wymagań dotyczących świadczenia usług pośrednictwa danych (obecnie art. 12 DGA) należy zasadniczo przyjąć z zadowoleniem. Naszym zdaniem konieczne byłoby jednak dokładne zbadanie, jakie wymagania wobec usług pośrednictwa danych są niezbędne do zapewnienia jakości i wiarygodności tych usług, a które z tych wymagań, w świetle tego celu, wiążą się z nieproporcjonalnie wysokimi nakładami w ramach stosunku środków do celu. Powinno to odbywać się zarówno w kontekście usług pośrednictwa danych, jak i organizacji altruizmu danych.

Na tym tle wydaje nam się, że warto rozważyć, aby w nowym akcie w sprawie danych zachować w odniesieniu do usług pośrednictwa danych między innymi

zakaz konwersji (art. 12 lit. d) DGA) mający na celu zapobieganie efektom „lock-in”,
obowiązek zapewnienia sprawiedliwych, przejrzystych i niedyskryminujących warunków dostępu (art. 12 lit. f) DGA),
obowiązek zapewnienia interoperacyjności (art. 12 lit. i) DGA),
obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa danych (art. 12 lit. 12 k) oraz l) DGA), a także
obowiązek prowadzenia rejestru (art. 12 lit. o) DGA).

Z drugiej strony należy z zadowoleniem przyjąć zniesienie obowiązku zabezpieczenia na wypadek upadłości zgodnie z art. 12 lit. h) DGA, ponieważ trudno jest pogodzić go z uznanymi zasadami prawa upadłościowego.

W odniesieniu do organizacji altruizmu danych należałoby rozważyć utrzymanie obowiązku sporządzania sprawozdań z działalności (art. 20 ust. 2 DGA), ponieważ pozwala to na prześledzenie przeprowadzonych działań w zakresie altruizmu danych oraz budowanie zaufania do pośrednika danych.

11 marca 2026 r.

prof. dr Petra Gehring (Politechnika w Darmstadt)
prof. dr Anne Lauber-Rönsberg (Politechnika w Dreźnie)
prof. dr Florian Möslein (Uniwersytet w Marburgu)
prof. dr Sebastian Omlor (Uniwersytet w Marburgu)