[1]<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n\nAby osi\u0105gn\u0105\u0107 ten cel, proponuje si\u0119 utworzenie nowatorskich \u201eus\u0142ug po\u015brednictwa danych\u201d (data intermediaries). Po\u015brednik to neutralny podmiot, kt\u00f3ry \u015bwiadczy us\u0142ugi po\u015brednictwa mi\u0119dzy co najmniej dwiema stronami w interesie tych stron (lub partner\u00f3w) \u2013 mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce strony darz\u0105 po\u015brednika zaufaniem. Po\u015brednik mo\u017ce budzi\u0107 zaufanie jako podmiot dzia\u0142aj\u0105cy w interesie publicznym, ale tak\u017ce dlatego, \u017ce pod \u017cadnym wzgl\u0119dem nie chce by\u0107 konkurentem rynkowym, a jego zainteresowanie ogranicza si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do jako\u015bci \u015bwiadczonych us\u0142ug po\u015brednictwa. Je\u015bli powiernik\u00f3w danych traktuje si\u0119 jako po\u015brednik\u00f3w, mo\u017cna na tej podstawie okre\u015bli\u0107 ich kluczowe cechy oraz odr\u00f3\u017cni\u0107 ich od dostawc\u00f3w innych us\u0142ug zwi\u0105zanych z danymi. Powiernik danych zajmuje pozycj\u0119 strony trzeciej, pe\u0142ni\u0105c\u0105 rol\u0119 po\u015brednika mi\u0119dzy dostawcami danych a odbiorcami danych, i stara si\u0119 zorganizowa\u0107 wymian\u0119 danych w taki spos\u00f3b, aby w optymalny spos\u00f3b zaspokoi\u0107 interesy obu stron. Zakres obowi\u0105zk\u00f3w powiernika danych polega wy\u0142\u0105cznie np. na transferze danych, udost\u0119pnianiu danych lub na pakiecie us\u0142ug obejmuj\u0105cym m.in. anonimizacj\u0119\/pseudonimizacj\u0119 danych. <\/p>\n\n
2.2 Odr\u00f3\u017cnienie od innych us\u0142ug w zakresie danych<\/h4>\n\n
Ze wzgl\u0119du na brak w\u0142asnego interesu w wykorzystaniu (lub nawet samej znajomo\u015bci) tre\u015bci zbior\u00f3w danych, w kt\u00f3rych po\u015brednicz\u0105, powiernik\u00f3w danych nale\u017cy odr\u00f3\u017cni\u0107 od platform. Koncepcje platform (np. platformy handlowe) opieraj\u0105 si\u0119 na kontroli wszystkich proces\u00f3w \u201ena\u201d platformie, analizuj\u0105 powstaj\u0105ce \u015blady danych i maj\u0105 na celu zar\u00f3wno ich monetyzacj\u0119, jak i komercyjne wykorzystanie samych udost\u0119pnionych danych. Ale tak\u017ce przestrzenie danych nale\u017cy odr\u00f3\u017cni\u0107 od modeli powierniczych, co wynika z jako\u015bci powiernika danych jako podmiotu. Podczas gdy przestrze\u0144 danych pe\u0142ni rol\u0119 og\u00f3lnego narz\u0119dzia u\u0142atwiaj\u0105cego prac\u0119, zbioru zasad i standard\u00f3w (np. w odniesieniu do konkretnej dziedziny danych), w po\u0142\u0105czeniu z odpowiedni\u0105 infrastruktur\u0105 techniczn\u0105, powiernik danych jest organizacj\u0105 o okre\u015blonym przeznaczeniu, zazwyczaj przedsi\u0119biorstwem. W przestrzeniach danych powiernicy danych mog\u0105 pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 swego rodzaju uczciwych i neutralnych po\u015brednik\u00f3w, kt\u00f3rzy organizuj\u0105 lub gwarantuj\u0105 transfer danych w celu ich udost\u0119pniania w atmosferze zaufania. W ko\u0144cu powiernik\u00f3w danych r\u00f3wnie\u017c nie nale\u017cy uto\u017csamia\u0107 z centrami danych badawczych. Podczas gdy te ostatnie zajmuj\u0105 si\u0119 przegl\u0105daniem danych, archiwizowaniem ich i udost\u0119pnianiem do cel\u00f3w naukowych, w\u0142a\u015bciw\u0105 funkcj\u0105 powiernika danych nie jest trwa\u0142e przechowywanie ani archiwizacja danych. Jego g\u0142\u00f3wnym zadaniem jest po\u015brednictwo. Wynika z tego r\u00f3wnie\u017c, \u017ce anonimizacja lub pseudonimizacja danych nie stanowi sama w sobie funkcji powierniczej. Sam dostawca us\u0142ugi anonimizacji nie jest jeszcze powiernikiem danych, nawet je\u015bli anonimizacja mo\u017ce stanowi\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 zakresu zada\u0144 powiernika. <\/p>\n\n
2.3 Konkretne przypadki zastosowa\u0144 \u2013 konkretne koncepcje powiernictwa danych<\/h4>\n\n
Czym wi\u0119c \u201ejest\u201d model powiernictwa danych? R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 odpowiedzi na to pytanie wi\u0105\u017ce si\u0119 przede wszystkim z tym, \u017ce przypadki zastosowa\u0144, w ramach kt\u00f3rych opracowuje si\u0119 modele powiernictwa, s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane. Z konkretnych obszar\u00f3w zastosowa\u0144 wynikaj\u0105 r\u00f3\u017cne wymagania dotycz\u0105ce technicznej, prawnej i organizacyjnej struktury powiernika danych. Je\u015bli na przyk\u0142ad przekazywane lub analizowane s\u0105 przede wszystkim dane osobowe, konieczne jest zastosowanie technicznych procedur anonimizacji i pseudonimizacji, a zarz\u0105dzanie zgodami odgrywa tu istotn\u0105 rol\u0119 \u2013 obie te funkcje mo\u017ce przej\u0105\u0107 po\u015brednik. R\u00f3wnie\u017c kwestia tego, czy przekazywane s\u0105 dane pierwotne (\u201epeer-to-peer\u201d), czy jedynie wyniki analiz (\u201ecompute to data\u201d lub \u201ealgorithm to data\u201d), ma wp\u0142yw zar\u00f3wno na techniczn\u0105, jak i prawn\u0105 struktur\u0119 modelu powiernictwa. W sektorze \u201eB2B\u201d us\u0142uga powiernicza zazwyczaj wymaga zawarcia um\u00f3w o wysokim stopniu charakteru wi\u0105\u017c\u0105cego (w razie potrzeby obejmuj\u0105cych odpowiedzialno\u015b\u0107, rozstrzyganie spor\u00f3w itp.). W nauce korzystanie z us\u0142ug powiernika mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 w spos\u00f3b mniej \u015bci\u015ble uregulowany prawnie. W sektorze \u201eC2B\u201d, na przyk\u0142ad w ramach tzw. system\u00f3w zarz\u0105dzania danymi osobowymi (PIMS), kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 udost\u0119pnianie danych, us\u0142uga po\u015brednictwa danych jest w znacznym stopniu zorganizowana z g\u00f3ry pod wzgl\u0119dem technicznym. <\/p>\n\n
Je\u015bli chodzi o aspekt prawny, istnieje szereg podstaw prawnych dotycz\u0105cych powiernictwa danych, do kt\u00f3rych nale\u017cy w szczeg\u00f3lno\u015bci prawo o ochronie danych, prawo konkurencji, prawo nadzoru finansowego, prawo prywatne oraz strategia UE w zakresie danych. To, kt\u00f3re dziedziny prawa maj\u0105 znaczenie i w jaki spos\u00f3b, zale\u017cy z kolei od konkretnego przypadku zastosowania. Powiernicy danych, kt\u00f3rzy zapewniaj\u0105 po\u015brednictwo w danych osobowych, musz\u0105 dzia\u0142a\u0107 zgodnie z RODO; w przypadku transferu danych w ramach sektora finansowego znaczenie mo\u017ce mie\u0107 prawo antymonopolowe. Je\u015bli chodzi o kwestie organizacyjne, szczeg\u00f3lnie intensywnie dyskutuje si\u0119 nad odpowiednimi modelami biznesowymi dla koncepcji powiernictwa danych. Obecnie wiele z realizowanych projekt\u00f3w powiernictwa danych korzysta ze wsparcia pa\u0144stwowego. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 skalowania i kontynuacji takich \u201eprojekt\u00f3w DTM\u201d zale\u017cy od tego, czy uda si\u0119 znale\u017a\u0107 op\u0142acalne modele biznesowe. R\u00f3wnie\u017c tutaj konkretne przypadki zastosowa\u0144 prowadz\u0105 do r\u00f3\u017cnych podej\u015b\u0107 \u2013 zar\u00f3wno je\u015bli chodzi o biznesplan, jak i o zarz\u0105dzanie oraz wyb\u00f3r formy prawnej. Us\u0142ugi po\u015brednictwa danych w rozumieniu DGA musz\u0105 charakteryzowa\u0107 si\u0119 niezale\u017cno\u015bci\u0105 prawn\u0105, ale nie musz\u0105 przyjmowa\u0107 konkretnej formy prawnej. Obecnie rozwa\u017ca si\u0119 przede wszystkim takie formy prawne jak stowarzyszenia, sp\u00f3\u0142dzielnie, fundacje, sp\u00f3\u0142ki z ograniczon\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 i sp\u00f3\u0142ki akcyjne. Jedn\u0105 z podstawowych \u2013 i w zwi\u0105zku z tym intensywnie dyskutowanych \u2013 kwestii jest to, w jakim stopniu model powiernictwa danych jest ukierunkowany na interes publiczny. DGA wyra\u017anie przewiduje \u201ealtruistyczny\u201d typ nowego po\u015brednika. <\/p>\n\n
2.4 Jakie korzy\u015bci wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z powiernikami danych? <\/h4>\n\n
Korzy\u015bci wi\u0105\u017c\u0105ce si\u0119 z powiernikami danych polegaj\u0105 na pe\u0142nieniu czterech g\u0142\u00f3wnych funkcji. Ich funkcja kojarzenia polega na \u0142\u0105czeniu dostawc\u00f3w i odbiorc\u00f3w na podstawie dog\u0142\u0119bnej znajomo\u015bci rynku, co pozwala obni\u017cy\u0107 koszty poszukiwa\u0144 obu stron. Ponadto pe\u0142ni\u0105 oni funkcj\u0119 wsparcia, pomagaj\u0105c uczestnikom rynku w nawi\u0105zywaniu i realizacji transakcji. Obejmuje to scentralizowane gromadzenie i zbiorcze udost\u0119pnianie informacji istotnych dla rynku, dokumentowanie transakcji oraz realizacj\u0119 p\u0142atno\u015bci. W ko\u0144cu ich funkcja budowania zaufania polega na niwelowaniu asymetrii informacyjnej i zapobieganiu zachowaniom oportunistycznym. W ten spos\u00f3b mog\u0105 oni jeszcze przed zawarciem umowy udost\u0119pni\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0119 fachow\u0105, aby wyeliminowa\u0107 braki informacyjne lub wdro\u017cy\u0107 dzia\u0142ania buduj\u0105ce zaufanie (np. weryfikacja rzetelno\u015bci uczestnik\u00f3w, udost\u0119pnienie system\u00f3w ocen). Po zawarciu umowy pomagaj\u0105 oni w monitorowaniu przestrzegania jej postanowie\u0144, przy czym udzia\u0142 w wielu transakcjach pozwala osi\u0105gn\u0105\u0107 korzy\u015bci skali. Jako czwart\u0105 funkcj\u0119 mo\u017cna by wymieni\u0107 pluralizacj\u0119 rynku, poniewa\u017c neutralni po\u015brednicy maj\u0105 zapobiega\u0107 pewnym typowym skutkom \u201egospodarki platformowej\u201d \u2013 niezamierzonemu wyciekowi danych, niezamierzonym transakcjom wt\u00f3rnym dotycz\u0105cym danych oraz tworzeniu si\u0119 oligopolu. Pod tym wzgl\u0119dem modele powiernictwa danych stanowi\u0105 narz\u0119dzie europejskiej polityki w zakresie rynku danych. <\/p>\n\n
3. Perspektywy: Wyzwania i szanse <\/h3>\n\n
Wyzwania, przed kt\u00f3rymi stoj\u0105 projekty powiernictwa danych, s\u0105 r\u00f3wnie du\u017ce jak nadzieje i obietnice dodatkowych korzy\u015bci, jakie si\u0119 z nimi wi\u0105\u017c\u0105. W kontek\u015bcie rozwi\u0105zywania wielkich wyzwa\u0144 spo\u0142ecznych mo\u017cna je postrzega\u0107 jako katalizatory innowacji opartych na danych, kt\u00f3re maj\u0105 nap\u0119dza\u0107 \u201eeuropejsk\u0105\u201d transformacj\u0119 gospodarki opartej na danych. Wiele projekt\u00f3w powiernictwa danych nie ma jednak (jeszcze) solidnego modelu biznesowego; inicjatywy te znajduj\u0105 si\u0119 dopiero na etapie koncepcyjnym lub w fazie pilota\u017cowej. R\u00f3wnie\u017c powiernikom danych brakuje jak dot\u0105d widoczno\u015bci. Ich zalety i mo\u017cliwo\u015bci, takie jak na przyk\u0142ad zagwarantowanie pewno\u015bci prawa w zakresie udost\u0119pniania i wykorzystywania danych za po\u015brednictwem godnej zaufania infrastruktury, nie s\u0105 jeszcze wystarczaj\u0105co znane. Otwarte pole eksperymentalne, w ramach kt\u00f3rego obecnie realizowane s\u0105 projekty powiernictwa danych, pozostaje jednak obiecuj\u0105ce. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 podej\u015b\u0107 stwarza mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3lnej nauki i uczenia si\u0119 od siebie. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje r\u00f3wnie\u017c kwestia, czy i w jaki spos\u00f3b powiernicy danych przyczyniaj\u0105 si\u0119 do zauwa\u017calnej w ostatnich latach zmiany orientacji z perspektywy ochrony danych na perspektyw\u0119 wykorzystania danych. Jednym z kluczowych poj\u0119\u0107 jest tutaj \u201esuwerenno\u015b\u0107 danych\u201d. Niew\u0105tpliwie uzasadnione interesy bezpiecze\u0144stwa dostawc\u00f3w danych powinny by\u0107 szanowane i traktowane powa\u017cnie. Jednak r\u00f3wnie\u017c zainteresowanie dostawc\u00f3w danych udost\u0119pnieniem swoich danych \u2013 na przyk\u0142ad poprzez us\u0142ugi po\u015brednictwa danych \u2013 jest uzasadnione i nie powinno zosta\u0107 zniweczone na przyk\u0142ad przez nadmierne wymagania dotycz\u0105ce wyra\u017cenia zgody. Idea powiernictwa danych stwarza zatem szans\u0119 na oparte na innowacjach oraz uzasadnione pod wzgl\u0119dem etyczno-normatywnym pogodzenie r\u00f3\u017cnych punkt\u00f3w widzenia. Wszystkie zainteresowane strony powinny zdecydowanie d\u0105\u017cy\u0107 do tego celu. <\/p>\n\n
\n\n[1]<\/a> Rozporz\u0105dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022\/868 z dnia 30 maja 2022 r. w sprawie europejskiego zarz\u0105dzania danymi i zmieniaj\u0105ce rozporz\u0105dzenie (UE) 2018\/1724 (akt w sprawie zarz\u0105dzania danymi), L 152\/2.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Chocia\u017c termin \u201epowiernictwo\u201d (lub \u201etrust\u201d, \u201etrustee\u201d) przez d\u0142ugi czas by\u0142 raczej staro\u015bwieckim poj\u0119ciem prawnym, w erze cyfrowej wraz z pojawieniem si\u0119 koncepcji \u201epowiernictwa danych\u201d powsta\u0142a nowa wizja \u201eudost\u0119pniania\u201d danych, a…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"coauthors":[221],"class_list":["post-5037","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/datnet.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5037","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/datnet.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/datnet.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datnet.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/datnet.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5037"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/datnet.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5037\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5038,"href":"https:\/\/datnet.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5037\/revisions\/5038"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/datnet.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/datnet.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=5037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}